Κριτική για το «Capernaum»

Από τη Βίβιαν Μελικόκη

Καπερναούμ. Ένα μάθημα ζωής από την Ναντίν Λαμπακί.

Με όχημα τις πιο αληθοφανείς ερμηνείες που έχω συναντήσει πρόσφατα, η 45χρονη Λιβανέζα ηθοποιός και σκηνοθέτις κατορθώνει -μέσα σε 126 μόλις λεπτά- να δώσει τον ορισμό της Ανάγκης, να θέσει αυτούς της μητρότητας και της τεκνοποιίας -εν γένει-, να χαντακώσει τον ρατσισμό, αλλά και να κατεδαφίσει συθέμελα κάθε φυλακή μοιρολατρικών πεποιθήσεων. Κυριολεκτικά, σε ορισμένα σημεία νομίζεις πως η Λαμπακί δεν σκηνοθετεί, αλλά κινηματογραφεί ντοκιμαντέρ.

Διηθημένες μέσα από τον μεγεθυντικό φακό του περιθωρίου, η σκηνοθέτις, μας δίνει εικόνες της ομώνυμης βιβλικής πόλης του «χάους και των θαυμάτων» που αν αποστασιοποιηθούμε λίγο από αυτές, θα αντιληφθούμε πόσο συχνά τις απαντάμε και στον σύγχρονο δυτικό μας μικροαστισμό.

Γονείς που «άμοιροι» επιλογών θυσιάζουν και «θυσιάζονται» για τα παιδιά τους. Ο πλούσιος γαμπρός∙ η ιδανική αποκατάσταση της κόρης. Προσφυγικό ιδωμένο από την ανάποδη. Άνθρωποι από τις τέσσερις άκρες του ορίζοντα, έτοιμοι να παρασυρθούν από κίβδηλες υποσχέσεις, να εγκαταλείψουν καθετί οικείο για να βρουν, όχι ένα καλύτερο μέλλον, αλλά ένα που θα τους εξασφαλίσει έστω την επιβίωση. Άνθρωποι χωρίς χαρτιά, χωρίς δικαιώματα, υπαρκτοί μα συνάμα ανυπόστατοι για τους δαιδαλώδεις χάρτες της γραφειοκρατείας. Στιγμές που ανανοηματοδοτούν τη λέξη «αδελφός/-ή» και την κάνουν σημαίνει «σύμμαχος» ενάντια στη σκληρότητα του κόσμου, «συμπαίκτης» στην ίδια παρτίδα για επιβίωση.

Στο «Capernaum» («Καπερναούμ») βλέπουμε και πιο σκληρές -ασυνήθιστες για τον δυτικό κόσμο- αλήθειες που ωστόσο λαμβάνουν χώρα μέχρι και σήμερα. Βιασμοί ανηλίκων με τη συναίνεση των γονέων. Ποινικό σύστημα που προβλέπει τον «σωφρονισμό» 12χρονων, ανέχεια, εξαθλίωση και αναλφαβητισμός.

Το Καπερναούμ είναι αδιαμφισβήτητα ένα πρόωρο ταξίδι ενηλικίωσης. Ένα ταξίδι προς τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Το Καπερναούμ επαναπροσδιορίζει το «κάνω το καλύτερο που μπορώ για το παιδί μου». Θεματική που έχουμε ξαναδεί άλλοτε εμμέσως στο “Moonlight” και άλλοτε ευθέως στο «Gone Baby Gone» των αδερφών Άφλεκ. Ωστόσο, εδώ δεν έχουμε δικαιολογίες, διπλωματίες ή φωτεινές πλευρές. Η Λαμπακί παίρνει ξεκάθαρα μέρος.

Ακόμα και αν είσαι βουτηγμένος μέχρι το λαιμό μέσα στα περιττώματα, η επιλογή είναι δική σου για το αν θα βουτήξεις και το κεφάλι, και θα γίνεις ένα με αυτά.

Όπως έλεγε και ο θεμελιωτής του Υπαρξισμού, Ζαν-Πωλ Σαρτρ: «Ο Άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος∙ διότι σε αυτόν τον κόσμο, είναι υπεύθυνος για ο,τι κάνει». Γι’ αυτό άλλωστε και πολλοί επιλέγουν να μην έχουν επιλογές, να διατρανώνουν πως είσαι ανεύθυνοι των πράξεών τους.

Δεν καταλείπεται, λοιπόν, κανένα περιθώριο στα ψευδεπίγραφα ερωτήματα του τύπου «έχουμε ελεύθερη βούληση ή όχι; Έχουμε επιλογή να ανατρέψουμε αυτό που μας κλήρωσε η μοίρα;». Για το μόνο που μας κάνει να αναρωτηθούμε η δημιουργός είναι: «Για πόσο η ασυνειδησία θα πρυτανεύει μπρος στη φαλκιδευμένη πεποίθηση ότι είμαστε έρμαια των συνθηκών και του περιβάλλοντος;»

Μα πέραν και πάνω από όλες αυτές τις διερωτήσεις, η δημιουργός με έκανε να σταθώ και να κρατήσω στην καρδιά μου το βουρκωμένο βλέμμα του μικρού, αυτού του μαχητή με το αήττητο τσαγανό, όταν αναγκάζεται να εγκαταλείψει τον αδελφό του.

Spoiler Alert!! Στην ταινία, αυτό αναδεικνύεται μέσα από τη χαρακτηριστική και απόλυτη αντίθεση στη συμπεριφορά των δύο μανάδων. Η μία μετανάστρια προσπαθεί παντί τρόπω για το παιδί της, αλλά ποτέ δεν ξεπέφτει ηθικά. Ίσα-ίσα, όταν βρίσκεται στο δρόμο της ένα ορφανόπουλο το περιμαζεύει. Η έτερη ακόμα και την ύστατη στιγμή, μετά το θάνατο της ανήλικης κόρης της και τη φυλάκιση του εξίσου ανήλικου γιου της, αμετανόητη ανακοινώνει πως θα φέρει στον κόσμο και άλλο ένα παιδί. Ακόμα πιο έντονη γίνεται η αντίθεση μεταξύ του πόνου που νιώθει ο μικρός, όταν αναγκάζεται να δώσει το νήπιο που φρόντιζε λίγες μέρες μόνο και της σκληρότητας των γονέων που παντρεύουν τα ανήλικα τέκνα τους σε αντάλλαγμα με μια χούφτα κότες.

Βαθμολογία: 3,5/5

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s