Κριτική για το «The Favourite»

Από τη Βίβιαν Μελικόκη

Για μένα Λάνθιμος σημαίνει αλληγορία, σημαίνει συμβολισμός. Ό,τι δεν μπορεί να ειπωθεί κατάμουτρα, γιατί ο ανθρώπινος οργανισμός θα ορθώσει άμυνες και θα το απωθήσει, λέγεται υποβλητικά, συγκαλυμμένα. Και ο Λάνθιμος ξέρει πολύ καλά να καλύπτει τις αλήθειες μας πίσω από τραβηγμένες ιστορίες, από χοντροκομμένα «αστεία» σκηνικά, από ειρωνεία διυλημένη από μεγεθυντικό φακό, που δυστυχώς είναι τόσο μα τόσο πολύ τραγική.

Αυτή είναι και η επίγευση που μου άφησε στο στόμα, καθώς έφευγα από την αβάν πρεμιέρ τη Δευτέρα.

Άλλωστε το είχε προοικονομήσει, και ο ίδιος ο σκηνοθέτης, όταν, ορμώμενος από τη στάση του προσφάτως εκλιπόντος πατέρα του, μας ευχήθηκε να περάσουμε καλά, να γελάσουμε, αλλά και να κλάψουμε.

Ο Λάνθιμος στην τελευταία του ταινία παρουσιάζει έναν πραγματικά πολύ ώριμο εαυτό, χαρίζοντάς μας μια από τις πιο ολοκληρωμένες δουλειές του, σχεδόν χωρίς ψόγο.

Για μένα το «The Favourite» («Η Ευνοούμενη») αποτελεί το 3ο μέρος μιας άτυπης τριλογίας, πηγαίνοντας από τα ενδότερα στα πιο γενικά ανθρώπινα ζητήματα και εξηγούμαι ευθύς αμέσως: στο 1ο επίπεδο βρίσκεται ο «Κυνόδοντας» («Dogtooth», 2009), διά μέσω του οποίου στηλιτεύει τα δεινά του οικογενειακού κλοιού, στο 2ο επίπεδο βρίσκουμε τον «Αστακό» («The Lobster», 2015), με τον οποίο διευρύνεται το πρίσμα και ψέγεται ο κοινωνικός προγραμματισμός που υποχρεώνει να βρεις ταίρι ή η ζωή σου να εξισώνεται με αυτή του ζώου. Μαζί και τον «Θάνατο του Ιερού Ελαφιού» («The Killing of a Sacred Deer», 2017), ο οποίος ανοίγει ακόμα παραπάνω το εύρος της προβληματικής του, θίγοντας την επαγγελματική ηθική, η οποία έρχεται να σε εκδικηθεί απειλώντας την οικογενειακή σου ευημερία. Με την «Ευνοούμενη», στο 3ο επίπεδο, αμβλύνεται πλέον εντελώς το πρίσμα, εγγίζοντας την πολιτική και τους κυβερνώντες, όχι όμως επιφανειακά και αποστασιοποιημένα, αλλά όσο πιο βαθιά γίνεται.

Κριτική για το "The Favourite"

 

Και εδώ έγκειται και το μεγαλείο της εν λόγω ταινίας∙ ενόσω παρακολουθούμε τη φερόμενη πολιτική σκηνή της Αγγλίας τον 18ο αιώνα, η οποία στο εξωτερικό βρίσκεται σε πόλεμο με τη Γαλλία, ενώ στο εσωτερικό πειραματίζεται με το δικομματισμό και τον θεσμό του Πρωθυπουργού (που ακόμα και σήμερα η Βασίλισσα έχει προεξέχοντα ρόλο στη Βρετανία) -θέμα ιδίως ιντριγκαδόρικο για εμάς που μελετούμε συνταγματική ιστορία-, συγχρόνως παρακολουθούμε να εκτυλίσσονται οι πιο προσωπικές ιστορίες των ηρώων, πλέκοντας παράλληλα και ταυτόχρονα το μίτο της πλοκής.

Αυτό το αντιθετικό γαϊτανάκι εξωτερικών γεγονότων και εσωτερικής πάλης, δεν θα μπορούσε να αποδοθεί σκηνοθετικά καλύτερα από την αριστοτεχνική χρήση του φακού, είτε μέσω της ρηξικέλευθης αξιοποίησης του ευρυγώνιου φακού είτε με τα εσωτερικά πλάνα που αρχικώς η κάμερα ακολουθεί αμφιθυμική κίνηση, άλλοτε πλησιάζοντας και άλλοτε απομακρύνοντάς μας από τους ήρωες.

Πιο συγκεκριμένα, χαρακτηριστικό του ευρυγώνιου φακού είναι η κοίλη καμπή που έχει το πλάνο, η οποία του δίνει την ικανότητά να «χωράει» στοιχεία του θέματος στο καρέ, που ειδάλλως δεν θα χωρούσαν, να μικραίνει το είδωλο (σ.σ. αντικείμενο του θέματος), να αυξάνει τις αποστάσεις μεταξύ των επιπέδων του θέματος και να οξύνει την προοπτική και το βάθος του πεδίου. Ακολούθως, η ως άνω αμφιθυμική κίνηση της κάμερας έχει το αποτέλεσμα, αφενός μεν, να αποκτάς πανοπτική εικόνα του συνόλου και της εξωτερικής δράσης, αφετέρου δε, τη στενή παρακολούθηση των ηρώων, βοηθώντας μας να μαντέψουμε τις πιο μύχιες σκέψεις τους. Αυτό το φαινόμενο απαντάται ιδίως στις τεχνικές της λογοτεχνικής αφήγησης με το μόρφωμα του εξωτερικού αφηγητή-παντογνώστη, ο οποίος έχει πλήρη εποπτεία των πάντων, και με το μόρφωμα του εσωτερικού αφηγητή, ο οποίος έχει γνώση και εικόνα μόνο της περιορισμένης και υποκειμενικής οπτικής του εκάστοτε πρωταγωνιστή που «μιλάει», με την εναλλαγή τους να επιτυγχάνεται με τη χρήση του γ’ ή α’ προσώπου, αντιστοίχως. Ωστόσο, ποτέ μου μέχρι τώρα, δεν είχα συναντήσει αυτά τα δύο αντιθετικά στοιχεία να συνδυάζονται τόσο περίτεχνα, πολλώ δε μάλλον να αποδίδονται τόσο αριστοτεχνικά στην έβδομη τέχνη, η οποία φωτίστηκε έτι περαιτέρω με τη χρήση της μουσικής (επαναλαμβανόμενος μινιμαλιστικός ρυθμός) ή και από την παντελή απουσία της.

Κριτική για το "The Favourite"

Δωράκι-κορύφωση που μας επιφύλαξε για το τέλος, ύστερα από ένα δίωρο που κύλησε γάργαρα, είναι η μίξη εικόνων, η οποία με τη χαρισματική δυναμική της στάθηκε ικανή να δημιουργήσει συνειρμούς και συναισθήματα, τα οποία παρεισφρέουν αμέσως στο κατώφλι του ασυνείδητου, χωρίς καν να χτυπήσει το «κουδούνι» της πόρτας του συνειδητού.

Όλα όσα προαναφέρθηκαν ενδεχομένως να μην μας αφορούσαν σε τόσο μεγάλο βαθμό αν έλειπε το κείμενο, η ιστορία, η ουσία. Όπως προείπα, η πλοκή εκτυλίσσεται σε δύο επίπεδα, αφενός στο μακροοικονομικό (σ.σ. πολιτική σκηνή της Αγγλίας), και αφετέρου έχουμε την ολοκληρωμένη ψυχογραφία τριών προσωπικοτήτων, οι οποίες αποδίδονται με ακτινογραφική διεισδυτικότητα.

Βλέπουμε κυβερνώντες, μέσω του οχήματος της Βικτωριανής Εποχής, με τις υπερφίαλες περούκες και το εξτραβαγκάντ μακιγιάζ τους, να διακωμωδούνται, να εμφανίζονται σαν κακομαθημένα παιδάκια, εύθραυστα, τα οποία άγονται και φέρονται ανάλογα με το ποιος θα τους ικανοποιήσει τα χατίρια ή θα τους ανακουφίσει τους πόνους τους. Ωστόσο, είναι πράγματι θύματα των συνθηκών και των περιστάσεων, καταδικασμένοι να μην αισθανθούν ποτέ πραγματική συντροφικότητα και νοιάξιμο. Ή μήπως εξαιτίας της θέσης τους δράττονται της ευκαιρίας και είναι αυτοί οι θύτες; Πού σταματά η κολακεία και που ξεκινά η αβάσταχτη εκμετάλλευση του τελικώς ισχυρού;

Κριτική για το "The Favourite"

Έπειτα, βλέπουμε την αυλή, τους κηφήνες. Παρακολουθούμε να κατατρέχονται διττώς από προσωπικές φιλοδοξίες για ανέλιξη στην εξουσία και επιθυμία να ελέγχουν τα πράγματα, αλλά και από τη Μεγάλη Ιδέα, την εδραίωση άλλοτε μιας ιμπεριαλιστικής ισχυρής Αγγλίας και άλλοτε της αναρριχώμενης αστικής τάξης. Τα όρια είναι δυσδιάκριτα. Μέχρι που φτάνει η αγάπη για την Πατρίδα και οι ενέργειες κατατείνουν όντως για το γενικό καλό και που ξεκινά η πραγματική λύσσα για την καρέκλα; Ή μήπως πρόκειται για δυο έννοιες που τέμνονται και έτσι γίνονται ανεκτές, ακόμα και σε σημείο που να καλούνται ηρωισμός; Πόσο εύκολο είναι να διατηρείς τις ισορροπίες μέσα στο βασίλειο, να το διοικείς επιτυχώς και να εξυπηρετείς ταυτόχρονα και τις ανάγκες του κακομαθημένου που τυγχάνει να είναι Βασίλισσα;

Και ύστερα, βλέπουμε την προσωπική ηθική. Στους χαλεπούς καιρούς του 18ου αιώνα, όταν η επιβίωση και η αξιοπρέπεια γίνονται ζητούμενα, η προσωπική ηθική τίθεται εν αμφιβόλω. Δημιουργείται εύκρατο κλίμα και ο οπορτουνισμός αποκαλύπτεται σε όλο του το μεγαλείο. Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει κανείς για να ζήσει όπως νομίζει ότι του αξίζει και όπως τελικώς επιθυμεί; Και αν φτάσει, για πόσο καιρό είναι διατεθειμένος να το κάνει;

Μήπως και ο αριβισμός, για να καταφέρει να επιβιώσει, χρειάζεται ως καύσιμο κάποιο μεγαλόπνοο όραμα, πέραν της στενής πρεσβυωπικής όρασης ενός απλού εγωιστή;

Όλα αυτά τα ερωτήματα περιπλέκονται ακόμα περισσότερο, όταν στη συνάρτηση μπαίνει και ο ρόλος της σεξουαλικής επαφής. Το σεξ, το οποίο αποφορτισμένο από τα βαρίδια των ταμπού και των κλισέ που το συνοδεύουν, δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως πηγή μιας ένοχης απόλαυσης, αλλά ενός ισχυρού παιχνιδιού εξουσίας. Ωστόσο, η ικανοποίηση αυτού του ζωώδους ενστίκτου από μόνη της αρκεί;

Και η Αγάπη; Η αγάπη τι ρόλο διαδραματίζει;

Αυτές και άλλες πολλαπλές αναγνώσεις επί της μεγάλης οθόνης από σήμερα, Πέμπτη 31/1.

Κριτική για το "The Favourite"

SPOILER ALERT! ———-

Δεν θα μπορούσαν να μείνουν ασχολίαστες οι ερμηνείες της Κόλμαν, της Βάις και της Στόουν, οι οποίες αποτέλεσαν την τέλεια μαγιά, ούτως ώστε να ζυμωθούν από τα χέρια του Λάνθιμου και να δώσουν, αφενός αυτό το δυνατό αποτέλεσμα, και κατ’ επέκταση τις τόσες υποψηφιότητες.

* Ολίβια Κόλμαν

Αναφορικά με το ρόλο της Κόλμαν βλέπουμε να ξετυλίγεται με γεωμετρική πρόοδο μια ιδιάζουσα προσωπικότητα, αποκαλύπτοντας σταδιακά όλα τα ύψη και τα βάθη τη παλέτας των συναισθημάτων. Στην αρχή ξεκινά η πλοκή, βάζοντας τη Βασίλισσα να εμπλακεί σε γελοία σκηνικά, ύστερα να προβαίνει σε απρόβλεπτα ξεσπάσματα θυμού, όπου βγαίνει εκτός εαυτού και άλλες στιγμές να εμφανίζει τις πληγές της, βοηθώντας την να την καταλάβεις και τελικώς να τη συμπονέσεις. Κορυφαία ερμηνευτική στιγμή της Κόλμαν δεν θα μπορούσε να είναι οι τελευταίες πράξεις του δράματος, όπου παίζει με μισό ουσιαστικά πρόσωπο, εν είδει εγκεφαλικού, υποδηλώντας με εκκωφαντικό τρόπο πως βιώνει η ηρωίδα την εγκατάλειψη και το μέγεθος του σοκ που έχει υποστεί από την απουσία της αγαπημένης της. Σχεδόν τίποτα δεν μπορεί να την ψυχαγωγήσει πια. Ούτε ακόμα ένα τρίψιμο στο πόδι.

* Ρέιτσελ Βαις

Ενσαρκώνει μιας ώριμης γοητείας λαίδη, η οποία παρά τα πρότυπα της εποχής, όχι μόνο δεν έχει στα χέρια της τα ηνία της δικής της ζωής, αλλά το κατά πως φαίνεται και όλης της Αγγλίας. Από την αρχή εμφανίζεται να ξέρει να διαβάζει τους αντιπάλους της και τους χειρίζεται λες και παίζει παρτίδα σκάκι ο Γκασπαροφ. Γνωρίζει με χειρουργική ακρίβεια ποιο κουμπί θα πατήσει, που θα πυροδοτήσει την τάδε ή τη δείνα αντίδραση, ώστε να επιτύχει το εκάστοτε επιθυμητό αποτέλεσμα. Ακόμα και όταν χάνει, ξέρει να ανατρέπει το αρνητικό εις βάρος της σκορ, παίρνοντας σχεδόν αμέσως τη ρεβάνς της. Θα είναι έτσι, όμως, μέχρι τέλους? Όταν τα κουμπιά σταματήσουν να αντιδρούν κατά το συνήθη τρόπο, οι ήδη τρεμάμενες ισορροπίες κλυδωνίζονται συθέμελα.

* Έμα Στόουν

Έχοντας κρατήσει λίγο αστρόσκονη από το LALALAND, ενδεχομένως και λίγη από την επιτυχημένη συνταγή που δεν την αλλάζει, η Στόουν προχωράει Στα πεπατημένα μονοπάτια Αμερικανικής ερμηνείας, ενδεχομένως και υπό τις οδηγίες του Λάνθιμου. Ενδεχομένως να είναι και το μόνο θέμα που με ξενίζει από το συνολικό έργο. Σε μερικά δλδ σημεία, η συμπεριφορά της δεν προσιδιάζει σε ένα αδηφάγο κορίτσι του 18ου αιώνα που δολοπλοκεί και θέλει απλά να αναρριχηθεί, αλλά φέρνει περισσότερο σε μια σύγχρονη και σκανταλιάρα έφηβη Αμερικανίδα, που έχοντας γνώση της ανθρώπινης ψυχολογίας μέσω από σαπουνόπερες, μηχανορραφεί. Ενδεικτικές είναι οι σκηνές που είναι στο δωμάτιό μόνη της και μονολογεί βροντοφώνως τα επόμενα βήματα/σχέδιά της.

Βαθμολογία: 4/5

kritiki-gia-to-the-favourite5

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Κριτική για το «The Favourite»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s