Κριτική για το «Roma»

Από τον Νίκο Γαργαλάκο

Στο απόγειο της καλλιτεχνικής του οντότητας, ο Αλφόνσο Κουαρόν γεννά και υλοποιεί το εκπληκτικό «Roma» («Ρόμα»), πιστοποιώντας ότι είναι ικανός να εκφραστεί με τη στόφα και το όραμα ενός πραγματικά μεγάλου δημιουργού. Ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης των «Gravity» και «Children of Men» χαρίζει στους λάτρεις του σινεμά την πιο μεστή δουλειά του, ένα βαθιά ουμανιστικό, άκρως προσωπικό έργο με εντονότατα αυτοβιογραφικά στοιχεία, άπταιστη αισθητική και ολιστική ματιά.

Στο κέντρο της ιστορίας, η οποία εκτυλίσσεται στη γενέτειρα του Μεξικανού σκηνοθέτη, βρίσκεται μια ιθαγενής νεαρή γυναίκα. Η Κλίο (σ.σ. την υποδύεται ανεπιτήδευτα η πρωτοεμφανιζόμενη ερασιτέχνης Γιαλίτσα Απαρίσιο) εργάζεται ως οικιακή βοηθός στο σπίτι μιας μεσοαστικής οικογένειας που κατοικεί τη γειτονιά Ρόμα της Πόλης του Μεξικού. Ο Κουαρόν αντλεί υλικό από την παιδική του ηλικία και αποτίει φόρο τιμής στη γυναίκα στάθηκε δίπλα του σαν δεύτερη μάνα, ενώ εντάσσει στο κάδρο την τεταμένη ατμόσφαιρα μιας ταραγμένης πολιτικής περιόδου της δεκαετίας του 1970, με αποκορύφωμα τη σφαγή του Corpus Christi.

Κριτική για το "Roma"

Η ταινία επικοινωνεί τα μηνύματά της στον θεατή μέσω μιας προσεγμένης γλώσσας συμβολισμών, από εκείνες που έχουν κατά καιρούς αποτελέσει σημείο αναφοράς κορυφαίων κινηματογραφικών δημιουργιών. Η έναρξη βρίσκει τον φακό να εστιάζει στο πάτωμα της στενής εσωτερικής αυλής της οικογενειακής κατοικίας, την ώρα που η Κλίο καθαρίζει τις ακαθαρσίες του οικόσιτου σκύλου. Πάνω στα λιμνάζοντα απόνερα του σφουγγαρίσματος, καθρεφτίζεται ένα αεροπλάνο (σ.σ. οπτικό θέμα που επανεμφανίζεται κατά τη διάρκεια της ταινίας), το οποίο σκίζει τους αιθέρες και περνά σαν μακρινό, άπιαστο όνειρο για κάποιον μη προνομιούχο όπως είναι εκείνη. Ακόμα κι αυτή η κλεφτή ματιά στη «χαραμάδα της διεξόδου» προς τον ουρανό, γίνεται με το κεφάλι σκυφτό, όσο η οικιακή βοηθός καθαρίζει υπομονετικά τα περιττώματα. Καθετί δικό της, από τη ιθαγενή μητρική γλώσσα μιξτέκ, μέχρι και την ίδια της την ύπαρξη, είναι ένα μεγαλοπρεπέστατο «ταμπού». Το αδιέξοδο μιας γυναίκας που βλέπει το χαμηλό κοινωνικό της στρώμα να την οριοθετεί ασφυκτικά, στερώντας της την οποιαδήποτε υποψία προοπτικής (σ.σ. σκάλες οδηγούν σε υπόγεια όπου οι «κατώτερες» τάξεις συνωστίζονται για να διασκεδάσουν ξέχωρα από τους πλούσιους αστούς του Μεξικού), το αδιέξοδο μιας προνομιούχου φαμίλιας που βλέπει τους πυλώνες της να καταρρέουν, το αδιέξοδο ενός λαού σε αναβρασμό, συνοψίζονται στο λιτό αλλά περιεκτικό αυτό χρονικό. Οι τραυματικές εμπειρίες σκληραγωγούν, ατσαλώνουν, ενώνουν τελείως διαφορετικούς κόσμους και μας διδάσκουν ποιοι είμαστε, τι πραγματικά θέλουμε και μέχρι πού είμαστε διατεθειμένοι να φτάσουμε για να το κατακτήσουμε.

Υπάρχουν στιγμές που αναρωτιόμαστε εάν όλα ξεκίνησαν όταν κάποιος ζήτησε από τον Κουαρόν να του περιγράψει τις λέξεις «ζωή» και «ταυτότητα». Εάν ο τελευταίος απαντούσε με μια ταινία, αυτή θα ήταν σίγουρα το «Roma». Σε μια στιγμή… κινηματογραφικής ανθολογίας, η Κλίο παρακολουθεί τα νεογέννητα βρέφη πίσω από το τζάμι του θαλάμου νεογνών, στο τοπικό μαιευτήριο που έχει επισκεφθεί. Ξάφνου, ένας δυνατός σεισμός πλήττει το κτήριο, ταρακουνώντας το συθέμελα. Κάτω από έναν μικρό σωρό χαλασμάτων, μια καινούργια ζωή συνεχίζει να αναπνέει. Η Κλίο παρακολουθεί εμβρόντητη το θέαμα του προστατευμένου εντός της θερμοκοιτίδας τέκνου, θεριεύοντας τη φλόγα μιας εσωτερικής διαμάχης που είναι θέμα χρόνου -και γεγονότων- να εκτονωθεί προς τα έξω. «Η ζωή θριαμβεύει πάντα στο τέλος», είναι σαν να υπενθυμίζει ο σκηνοθέτης και συγγραφέας του έργου, δίχως όμως να αποφεύγει να δείξει το σκληρό της πρόσωπο.

Κριτική για το "Roma"

Ιδιαίτερης μνείας χρήζει και η διακριτική χρήση της προοικονομίας στα συμβάντα που διηγείται η ταινία. Κατά τη διάρκεια της οικογενειακής επίσκεψης σε μια φιλική έπαυλη για την Πρωτοχρονιά, γίνεται εύκολα αντιληπτό το κοινωνικά φορτισμένο κλίμα (σ.σ. με αφορμή τις συγκρούσεις για τη γη) στις συζητήσεις των καλεσμένων. Τους εορτασμούς διακόπτει απότομα η απειλή μιας πυρκαγιάς που ξεσπά σε κοντινή δασική έκταση, σαν να προετοιμάζει για την επερχόμενη αιματηρή εξέγερση των Μεξικανών φοιτητών στο Corpus Christi. Σε μια άλλη εξόρμηση, αυτή τη φορά στο σινεμά για την προβολή της ταινίας επιστημονικής φαντασίας «Marooned» (1969) του John Sturges, η αποσπασματική σκηνή μιας απόπειρας διάσωσης προοικονομεί την αντίστοιχη ηρωική ενέργεια της Κλίο, όταν η τελευταία θα ριχτεί με αυτοθυσία στα μανιασμένα κύματα της θάλασσας για να σώσει τα αγαπημένα της πρόσωπα. Γενικά ο Κουαρόν αρέσκεται στο να φέρνει τον άνθρωπο αντιμέτωπο με τα στοιχεία της φύσης, υπογραμμίζοντας ότι η ζωή συνεχίζει να μάχεται και να επιβιώνει κόντρα σε οποιαδήποτε απειλή.

Κινητήριος δύναμη της ταινίας είναι οι έντονες αντιθέσεις, μέσα από τις οποίες υπογραμμίζονται οι ανισότητες και τα ποικίλα στάδια της ζωής. Τις εντοπίζουμε αφενός στους δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους (ιθαγενής υπηρέτρια-μεσοαστική οικογένεια), το χάσμα των οποίων είναι ικανό να γεφυρωθεί χάρη στην τρυφερότητα και το δέσιμο της Κλίο με τα παιδιά που μεγαλώνει σαν δικά της. Το ίδιο και στα απρόοπτα σκαμπανεβάσματα (π.χ. η αμήχανη στιγμή που τα μέλη μιας χωρισμένης οικογένειας καλούνται να μαζέψουν τα κομμάτια τους, ενώ στο βάθος ένα ευτυχισμένο νιόπαντρο ζευγάρι ποζάρει για την αναμνηστική φωτογραφία). Η ταινία τονίζει τις τριβές, την πάλη, την εναλλαγή και το κοντράστ των συναισθημάτων, αντιμετωπίζοντάς τα ως στάδια μιας εξελικτικής διαδικασίας που μετασχηματίζει τόσο το άτομο όσο και το σύνολο. Συντροφεύοντας την ηρωίδα του, την οικογένειά του και τον λαό του στο ανηφορικό αυτό μονοπάτι, ο Κουαρόν προσεγγίζει ολιστικά ορισμένα μεγάλα συναισθήματα όπως η χαρά, η λύπη, ο φόβος, η οργή, ψυχικός πόνος, η οδύνη και η ενοχή.

Κριτική για το "Roma"

Η ταινία ολοκληρώνεται με τον φακό να στρέφεται προς τον ουρανό (σ.σ. η αντίθεση με την εναρκτήρια σεκάνς) ατενίζοντας για μια τελευταία φορά την πρωταγωνίστρια. Την αποχαιρετάμε παρατηρώντας την να ανεβαίνει την εξωτερική σκάλα του σπιτιού, που θαρρείς ότι μπορεί να φτάσει μέχρι τα σύννεφα, σχεδόν αγγίζοντας εκείνο το άπιαστο όνειρο (σ.σ. το οπτικό θέμα του αεροπλάνου κάνει και πάλι την εμφάνισή του)…

Ως προς το τεχνικό κομμάτι, δεν υπάρχει πτυχή του «Roma» που να μην εντυπωσιάζει. Ο φακός φλερτάρει σχολαστικά με τη γεωμετρία της κάθε εικόνας, αναδεικνύοντας με μοναδικό τρόπο το αισθητικό κάλλος και το επιβλητικό μεγαλείο της. Θα μπορούσαμε να παγώσουμε την εικόνα σε οποιοδήποτε τυχαίο σημείο, απομονώνοντάς το από το υπόλοιπο έργο, και το ενσταντανέ αυτό θα εξακολουθούσε να διατηρεί ένα σημαντικό εικαστικό εκτόπισμα. Φωτογραφία-κόσμημα, που με τη βοήθεια του άριστου μοντάζ δίνει την αίσθηση της φυσικής συνέχειας, εντάσσοντας σε ένα συνεκτικό πλαίσιο την αλληλουχία σκηνών και οπτικών ερεθισμάτων. Σε δεύτερο επίπεδο, η διαχείριση και η μείξη του ήχου ολοκληρώνουν τη σύνθεση μιας υποβλητικότατης ατμόσφαιρας που διαρκεί από το πρώτο μέχρι το τελευταίο πλάνο. Για αυτούς τους λόγους, η ταινία είναι απόλυτα ταιριαστό να «βιωθεί» εκεί που της αξίζει: Στη μεγάλη οθόνη.

Βαθμολογία: 4,5/5

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s