Κριτική για το «Sami Blood» («Sameblod»)

Από τον Νίκο Γαργαλάκο

«Η καταγωγή των Σάμι» («Sami Blood») της πρωτοεμφανιζόμενης -σε ταινίες μεγάλου μήκους- Σουηδέζας σκηνοθέτη Αμάντα Κέρνελ είναι μια ωδή στους παραγκωνισμένους αυτόχθονες πληθυσμούς οι οποίοι κατοικούν από αρχαιοτάτων χρόνων στο βόρειο άκρο της Σκανδιναβικής χερσονήσου (σ.σ. η γνωστή περιοχή της Λαπωνίας), υιοθετώντας ημινομαδικό τρόπο ζωής και ασχολούμενοι κυρίως με την εκτροφή ταράνδων. Η ταινία μάς μεταφέρει στη Σουηδία της δεκαετίας του 1930, οπότε οι προκαταλήψεις ενάντια στη φυλή των Σάμι είχαν οδηγήσει σε φρενίτιδα ψευδοεπιστημονικών μελετών. Μοναδικός σκοπός αυτών, να επικυρώσουν τις σαθρές ρατσιστικές αντιλήψεις που θα δικαιολογούσαν τη διαιώνιση του καθεστώτος απομόνωσης των συγκεκριμένων πληθυσμών.

Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται η 14χρονη Έλε-Μάργια (Λένε Σεσίλια Σπάροκ), που μαζί με τη μικρή της αδελφή πηγαίνουν σε ένα ειδικό σχολικό οικοτροφείο για Σάμι. Στο καταπιεστικό αυτό περιβάλλον, τα παιδιά υποβάλλονται σε εξονυχιστικές μελέτες των ανατομικών τους χαρακτηριστικών, οι οποίες καταλήγουν σε εξευτελιστικές γυμνές φωτογραφίσεις. Επιπλέον, οι συζητήσεις στη σααμική γλώσσα καταλήγουν σε βαριές τιμωρίες, καθώς στο σχολείο -αλλά και στις επίσημες εκδηλώσεις- επιτρέπονται μόνο τα σουηδικά. Η προκατάληψη αφήνει τα σημάδια της τόσο στο σώμα, όσο και στην ψυχή.

Ως σκληρή ιστορία ενηλικίωσης, η ταινία της 31χρονης δημιουργού μάς δείχνει πως τα βαθιά ψυχικά τραύματα που προκαλούνται από τις στενόμυαλες συμπεριφορές μπορούν να κάνουν μια νεαρή κοπέλα να απαρνηθεί την καταγωγή της, και κυρίως να εκθρέψει μέσα της το μίσος για όλα όσα σημαίνει αυτή η «παραμορφωμένη» από τον ρατσισμό ταυτότητα. Όλοι οι εξωτερικοί παρατηρητές αντιμετωπίζουν τους Σαάμι σαν αξιοπερίεργα ζώα του τσίρκου. Η Έλε-Μάργια όμως αισθάνεται διαφορετική. Οι υψηλές μαθητικές επιδόσεις και η ίδια η φύση του χαρακτήρα της, την ωθούν στο να διεκδικεί ολοένα και περισσότερα. Όταν μάλιστα θα νιώσει για πρώτη φορά πώς είναι να αντιμετωπίζεται κανείς ισότιμα από έναν συνάνθρωπό του, η αντίστροφη μέτρηση για τη μεγάλη «έξοδο» ξεκινά.

Η εκφραστικότητα των ματιών της δυνατής «πρωτάρας» Λένε Σεσίλια Σπάροκ κρατά ανεξίτηλα χαραγμένο στη μνήμη το διερευνητικό βλέμμα μιας ηρωίδας που δεν είναι φτιαγμένη για μια ζωή υπό περιορισμό. Διψασμένη για ζωή, η νεαρά αποδρά αποκηρύσσοντας την κοινωνία που την γέννησε, αλλά συνάμα «καταδίκασε» να μένει καθηλωμένη… στην άκρη του κόσμου. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά επανεφευρίσκει την ταυτότητά της, διεκδικώντας με πάθος και -συνάμα- αίσθημα αυτοσυντήρησης το δικαίωμα σε μια ζωή με αληθινές προοπτικές και απολαύσεις. Όπως είναι φυσικό, αυτή τη στάση δεν υποδέχεται χαρμόσυνα κανένας από τους δύο «κόσμους» ανάμεσα στους οποίους ελίσσεται.

Περισσότερο από την όποια αξία της ως έργο της έβδομης τέχνης, η καλογυρισμένη αυτή ταινία χρήζει προβολής από όλους διότι συμβάλλει στο να σηκωθεί λίγη από τη «σκόνη» που καλύπτει ένα όχι αρκετά προβεβλημένο χρονικό φυλετικών διακρίσεων επί ευρωπαϊκού εδάφους. Διαδραματίζεται στα εδάφη μιας «πολιτισμένης» χώρας, που φέρεται πρωτόγονα στους αυτόχθονες πληθυσμούς της, υπενθυμίζοντάς ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται με μικρές παραλλαγές (σ.σ. γνωρίζουμε όλοι τι συνέβη μερικά χρόνια αργότερα).

Αν και ο πυρήνας του «Sami Blood» είναι ουσιαστικά μια αναδρομή στα εφηβικά χρόνια της Έλε-Μάργια, η παρουσία της 78χρονης της πρωταγωνίστριας στο παρόν, χαρίζει στην ταινία μια ενδιαφέρουσα εισαγωγή και ένα άκρως ταιριαστό επιμύθιο. Αρχικά, η συμπεριφορά της Κριστίνα (σ.σ. όπως είναι το νέο όνομά της) δείχνει πόσο μεγάλα ποδάρια μπορεί να έχει το μίσος, ακόμα κι αν αυτό στοχεύει στα θεμέλια της ίδιας μας της ύπαρξης. Μπορεί όμως το έντονο αυτό συναίσθημα να σκεπάζει παντοτινά τις ενοχές απέναντι στους ομοαίματους που έμειναν πίσω, στην πατρογονική γη; Την απάντηση θα δώσει η σιγοκαίουσα ελπίδα συμφιλίωσης της ηρωίδας με τις καταβολές της, η οποία πεθαίνει -όπως πάντα- τελευταία.

Η ταινία κέρδισε το βραβείο Lux Film Prize του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το 2017.

Βαθμολογία: 3/5

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s