All time classics: «The Conformist» (1970)

Από τον Νίκο Γαργαλάκο

Υπάρχουν μερικά αριστουργήματα χιλιοαναλυμένα στο πέρασμα του χρόνου. Τόσα έχουν ειπωθεί για την αφεντιά τους, που δύσκολα πια μπορεί να αρθρωθεί πρωτότυπος λόγος μπροστά στο σπάνιο μεγαλείο τους. Ακόμα πιο σποραδικά, συναντάμε ταινίες που είναι προορισμένες να έχουν περίοπτη θέση ακόμη κι ανάμεσα σε αυτή την ελίτ. «Ο Κονφορμίστας» του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι είναι μια τέτοια ξεχωριστή περίπτωση, που σαν διαχρονική ιεροτελεστία παρακινεί τους σινεφίλ όλων των εποχών να του αφιερώσουν μερικές γραμμές από καρδιάς. Αυτός ο ακάματος από την παρέλευση του χρόνου ζήλος, μας βοηθά να αντιληφθούμε το μέγεθος της πραγματικής αξίας του έργου, ενόσω βαδίζουμε ολοταχώς προς το κλείσιμο μισού αιώνα από τότε που πρωτοκυκλοφόρησε στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Είτε οι εκάστοτε επανεστιάσεις στις ποικίλες αρετές του «The Conformist» καταφέρνουν να γίνονται γόνιμες και ουσιαστικές μέσω της διαφορετικής ματιάς που τις συνοδεύει, είτε περιορίζονται σε χαρακτήρα αναμασήματος και απλής συρραφής παλαιότερων επαινετικών σχολίων, η προσπάθεια είναι καταδικασμένη να καταλήξει σε μια σημαντική διαπίστωση: Η βασική αιτία που ανάγει την ταινία σε επιβλητικότατο κινηματογραφικό ορόσημο του 20ού αιώνα είναι το γεγονός ότι κατάφερε να βρίσκεται έτη φωτός μπροστά από την εποχή της τόσο τεχνικά όσο και θεματικά.

Τεχνικά, γιατί ο Βιτόριο Στοράρο, ένας από τους σημαντικότερους κινηματογραφιστές όλων των εποχών, με τη δουλειά του εδώ προσέδωσε νέα διάσταση στη χρήση του φωτισμού και των εκφραστικών χρωμάτων, που ουδέποτε μέχρι τότε είχαν αξιοποιηθεί κατ’ αυτό τον τρόπο στον κινηματογράφο. Τα στυλιζαρισμένα πλάνα του μοιάζουν με έργα τέχνης, ενώ η εικόνα και οι συμβολισμοί της αλληλεπιδρούν επιδέξια με τα νοήματα και τις φιλοσοφικές προεκτάσεις (π.χ. η αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα) του έργου, σε άψογα χορογραφημένες σκηνές που αποτυπώνονται μέσα από τη σεμιναριακή κινησιολογία της κάμερας.

All time classics: «The Conformist» (1970)

Οι έντονες αντιθέσεις του φωτός με τις σκιές δημιουργούν ενίοτε κλειστοφοβική ατμόσφαιρα «κλουβιού», αντικατοπτρίζοντας ιδανικά την εσωτερική σύγκρουση του κεντρικού χαρακτήρα, Μαρσέλο (Ζαν Λουί Τρεντινιάν). Η ιστορία του πρωταγωνιστή διαδραματίζεται στη Ρώμη, δύο χρόνια πριν το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, εκεί όπου ζει μια απόλυτα «κανονική» ζωή, με όλες τις μικροαστικές προτάξεις που συνεπάγεται αυτή. Στη δαιδαλώδη, μη γραμμική αφήγηση (σ.σ. διαχωρίζει τη θέση της από τον αφηγηματικό χρόνο που χρησιμοποιείται στο μυθιστόρημα του Αλμπέρτο Μοράβια, το οποίο διασκευάζει ο Μπερτολούτσι), οι εικόνες των φλας μπακ προσφέρουν κλεφτές ματιές στο παρελθόν. Μέσω αυτών, σκιαγραφείται μεταξύ άλλων το υπόβαθρο ενός «ταλαιπωρημένου ψυχισμού», ο οποίος αιτιολογεί την παραπάνω ανάγκη για κομφορμισμό. Τα ψυχικά σημάδια της απόπειρας σεξουαλικής αποπλάνησης που υπέστη ο Μαρσέλο σε τρυφερή ηλικία, αλλά και η εκδήλωση ομόφυλων αισθημάτων από τον ίδιο, μπαίνουν κάτω από το «χαλάκι» της υπακοής στους «νόμους» της κανονικότητας. Η εμμονική υιοθέτηση του συμβατικού -για την εποχή- τρόπου ζωής, τον μετατρέπει σε πιστό υπηρέτη του φασιστικού καθεστώτος του Μουσολίνι.

All time classics: «The Conformist» (1970)

Η μετάβαση του Μαρσέλο στο Παρίσι σε ένα εικονικό ταξίδι του μέλιτος, με μυστική αποστολή να κατασκοπεύσει και να δολοφονήσει έναν παλιό καθηγητή του στο όνομα του φασισμού, σηματοδοτεί μια νέα καθημερινότητα που αλλάζει δραστικά την ψυχολογία του. Η συναναστροφή με τον αντιφασίστα καθηγητή, και κυρίως τον περίγυρό του (η νεαρή γυναίκα του προφέσορα, Άννα), θα τον κάνει να νιώσει ξανά ζωντανός, πλημμυρισμένος από συναισθήματα. Οι αντιθέσεις στην εικόνα ημερεύουν, καθώς η εσωτερική πάλη κατευνάζει. Όμως, είναι αυτά τα συναισθήματα που ο Μαρσέλο θα κληθεί να προδώσει.

all-time-classics-the-conformist-1970-2

Αυτός ο «ρουφιάνος» είναι ο «ήρωας» που καμία… συμβατική ταινία δεν θα μπορούσε να πραγματευτεί. Η τελευταία σκηνή της ταινίας είναι το επιστέγασμα της δυναμικής της, με την καθοριστική συμβολή της ηθοποιίας του Τρεντινιάν, στον ρόλο της ζωής του. Ο πρωταγωνιστής, έχοντας προηγουμένως αποκηρύξει μετά μανίας την έως τότε δράση του, γυρίζει το κομματιασμένο του βλέμμα προς τον φακό. Μοιάζει σαν να επιζητά να εκμαιεύσει την ένοχη σιωπή του θεατή, εφόσον κάθε διάθεση προς αποδοκιμασία έχει καμφθεί. Όταν γίνεται κατανοητό ότι αυτή η σιωπή ισοδυναμεί με συγκατάβαση, η αποστολή του Μπερτολούτσι έχει πια ολοκληρωθεί. Αυτός ο καθεστωτικός, αυτός ο φασίστας… δεν είναι ιδεολόγος, αλλά ένα θύμα των πολιτικοκοινωνικών περιστάσεων. Αλήθεια, πόσοι σαν κι αυτόν υπήρξαν και πόσοι θα εξακολουθήσουν να υφίσταται; Άλλωστε, εντολοδόχους όλων των ειδών συναντάμε ανεξαρτήτως εποχής, προσαρμοσμένους στα μέτρα των καθεστώτων. «Θύματα ή συνένοχοι;» είναι το ερώτημα που ξεπετάγεται με αφορμή τη δειλή στάση των πιονιών που παρέχουν τις υπηρεσίες τους ή απλά σιωπούν από φόβο. Σε ό,τι αφορά το συγκεκριμένο κομμάτι της ιστορίας, ο Ιταλός σκηνοθέτης είναι αδιαπραγμάτευτα επικριτικός προς τους συμπατριώτες του, με κάποια σχόλια να περιγράφουν ευθέως την ψυχολογία της μάζας (η ραγδαία μεταστροφή του κλίματος μετά την πτώση του Μουσολίνι).

all-time-classics-the-conformist-1970-5

Τελικά, η ευκαιρία να γράψει κανείς μερικές αράδες για το «The Conformist» είναι πάνω από όλα λυτρωτική για τον ίδιο τον γράφοντα και την αγάπη του για την έβδομη τέχνη. Γιατί «Ο Κονφορμίστας» ήταν, είναι και θα παραμείνει μια ταινία ενδεικτική της ευχέρειας που έχει το σινεμά να αγγίξει ταυτόχρονα την ψυχή και τον νου του θεατή, καλώντας τον να κοιτάξει στη δική του, προσωπική άβυσσο, και να αντιμετωπίσει για μια φορά την πραγματικότητα, χωρίς τα είδωλα και τις παρωπίδες της εκάστοτε «κανονικότητας». Όσο επίπονο κι αν αποδεικνύεται εν τέλει αυτό, συνιστά μια πρόκληση την οποία αξίζει να αποδεχθούμε.

Βαθμολογία: 5/5

2 σκέψεις σχετικά με το “All time classics: «The Conformist» (1970)

  1. Απο την εξαιρετική κριτικη σας κραταω τα τελευταια λογια σας» Γιατί «Ο Κονφορμίστας» ήταν, είναι και θα παραμείνει μια ταινία ενδεικτική της ευχέρειας που έχει το σινεμά να αγγίξει ταυτόχρονα την ψυχή και τον νου του θεατή, καλώντας τον να κοιτάξει στη δική του, προσωπική άβυσσο, και να αντιμετωπίσει για μια φορά την πραγματικότητα, χωρίς τα είδωλα και τις παρωπίδες της εκάστοτε «κανονικότητας». » Είναι ακριβώς όπως τα λέτε…Ο Κονφορμίστας είναι μια ταινία που δεν είχα υπόψην μου οταν ήμουν μικρός. Πρώτη φορά διάβασα για αυτην πριν απο 18 ολόκληρα χρόνια, είχα σκοπό να την δω και τελικά τα κατάφερα περυσι. Δεν ξέρω αν είναι η καλυτερη ταινία που έχω δει, αλλά αυτό που ξέρω είναι ότι είναι η μόνη ταινία που μου δημιούργησε τοσο έντονα συναισθήματα…Συγχαρητήρια για την κριιτκη σας.

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s