Κριτική για το «Personal Shopper»

Από τον Νίκο Γαργαλάκο

Σε ένα ανακάτεμα που εμπλέκει το μεταφυσικό στοιχείο, τον υπαρξιακό φόβο και τους πειρασμούς του υλικού κόσμου, ο Ολιβιέ Ασαγιάς χτίζει ένα μονοπάτι αναζήτησης ταυτότητας για την ηρωίδα του. Ο Γάλλος σκηνοθέτης ξέρει πώς να εκμαιεύει αυθεντική μελαγχολία από την Κρίστεν Στιούαρτ (στο δικό του «Clouds of Sils Maria» η ηθοποιός έδωσε την καλύτερη έως σήμερα ερμηνεία της), η οποία με τη σειρά της έχει τη δυνατότητα να επικοινωνήσει αυτό το συναίσθημα με λεπτότητα -αλλά όχι πολλά παραπάνω. Πέραν αυτού όμως, στο «Personal Shopper: Η βοηθός» αρκετές σκηνοθετικές επιλογές ξενίζουν. Η διττή φύση της ταινίας αντικατοπτρίζεται στο οκνηρό σενάριο και «ντουμπλάρεται» από εναλλαγές στον τόνο της, αλλά δεν δικαιώνει, οδηγώντας σε ένα μετέωρο αποτέλεσμα.

Στο Παρίσι, η Μορίν εργάζεται προσωρινά ως προσωπική βοηθός αγορών μιας διασημότητας. Η αποξενωμένη νεαρά έχει βαλτώσει σε έναν ματεριαλιστικό κόσμο, τον οποίο αντιπαλεύει η υπαρξιακή της αγωνία. Αλληλοσυγκρουόμενες δυνάμεις ταλανίζουν την ψυχή της, ενόσω η ίδια αντιλαμβάνεται με απόγνωση την απουσία σαφούς αίσθησης του σκοπού στον βίο που διάγει. Παρ’ όλα αυτά, η διαμονή της στη γαλλική πρωτεύουσα παρατείνεται για χάρη του προσφάτως εκλιπόντα αδελφού της, Λούις, από τον οποίο περιμένει ένα μεταθανάτιο σημάδι. Όσο ζούσε, ο Λούις εξασκούσε πρακτικές επικοινωνίας με τις ψυχές των νεκρών, και τώρα είναι η ίδια η Μορίν εκείνη που θέλει να αξιοποιήσει τη στενή της σχέση με τον πνευματισμό.

Ένα μυσταγωγικό σκηνικό περισυλλογής και διαχείρισης των εσωψύχων (η κοπέλα πάσχει από την ίδια γενετική καρδιακή δυσλειτουργία με τον αδελφό της) στήνεται βήμα βήμα, αλλά προς το μέσον της ταινίας η πλοκή εκτρέπεται, διαφοροποιώντας τα δεδομένα. Όταν αρχίζει να λαμβάνει μηνύματα στο κινητό της από κάποιον άγνωστο, η Μορίν ταράσσεται, αλλά σταδιακά ενδίδει σε ένα παιχνίδι που παίρνει έως και φετιχιστικές διαστάσεις. Πλέον, η ατμόσφαιρα παραπέμπει σε θρίλερ μυστηρίου, από το οποίο όμως λείπει ένα δομικό στοιχείο· το σασπένς. Όσος χρόνος κι αν σπαταλιέται στην γραπτή επικοινωνία (σημειωτέον: είναι ενοχλητικά πολύς), μικρά περιθώρια αμφιβολίας υπάρχουν γύρω από το πέπλο του «ποιος». Παραδόξως, όλη αυτή η διαδικασία προσφέρει αρκετά στο κομμάτι της ενδοσκόπησης της κεντρικής ηρωίδας, δίχως όμως να χαρίζει άλλου είδους συγκινήσεις. Έτσι, σιγά σιγά το ενδιαφέρον που άπτεται του μεταφυσικού κομματιού της ιστορίας ξεθωριάζει, δίχως περιθώρια εκ νέου αναθέρμανσης.

Υπάρχει ένα μικρό παραθυράκι, που μας υπενθυμίζει ότι η ταινία θα είχε ωφεληθεί εάν αφιερωνόταν αποκλειστικά στην εσωτερική πάλη της πρωταγωνίστριάς της, αφήνοντας στο περιθώριο τις εξωτερικές συγκρούσεις. Άλλωστε, ως υποτονικό «character study» το «Personal Shopper» λειτουργεί πολύ καλύτερα από ό,τι όταν πελαγοδρομεί ανάμεσα σε διαφορετικά κινηματογραφικά είδη. Ως προς το πρώτο σκέλος, μάλιστα, δεν ευεργετεί μονάχα τον πρωταγωνιστικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, η Μορίν αφενός επιδίδεται σε πνευματιστικές πρακτικές, αγκαλιάζοντας ολοκληρωτικά το μεταφυσικό «βασίλειο» του αδελφού της, και αφετέρου αρέσκεται στο να μένει στο σπίτι που άλλοτε έμενε εκείνος. Στον αντίποδα, η κοπέλα του Λούις δεν αντέχει να παραμένει στον οικείο χώρο του ζευγαριού, και προτιμά να αποτινάξει το παρελθόν, ξαναφτιάχνοντας γρήγορα τη ζωή της. Η αντιπαραβολή των δύο περιπτώσεων φέρνει στην επιφάνεια το θέμα της απώλειας και της διαχείρισής της ανάλογα με την πάστα του ανθρώπου.

Το συγκεχυμένο τοπίο του φινάλε δεν σηματοδοτεί ιδιαίτερες νοητικές διεργασίες, αλλά μάλλον επισφραγίζει το γαϊτανάκι της απόγνωσης για τον αποστασιοποιημένο από τη γενικότερη ασάφεια θεατή. Μια ασάφεια που δεν είναι τόσο δημιουργική, αλλά κυρίως εξυπηρετεί σκοπιμότητες, όπως είναι σύνηθες να συμβαίνει με τέτοια εξεζητημένα τεχνάσματα. Στην κορύφωση που δεν έρχεται ποτέ, εντοπίζεται ίσως και ο βασικότερος λόγος που αυτή η -όχι κακή- ταινία θα περάσει σύντομα στη σφαίρα της λήθης.

Ακόμη κι έτσι, ο Ασαγιάς τιμήθηκε για τη συγκεκριμένη κινηματογραφική δουλειά με το Βραβείο Σκηνοθεσίας στις περσινές Κάννες…

Βαθμολογία: 2/5

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s