Κριτική για το «The Founder»

Από τον Νίκο Γαργαλάκο

Η δράση του αμφιλεγόμενου ηγέτη της αυτοκρατορίας των McDonald’s, Ρέι Κροκ, μιας φιλόδοξης όσο και αδίστακτης προσωπικότητας που με υπομονή και επιμονή πέτυχε τους σκοπούς του, επισύρει προκαταβολικά το ενδιαφέρον. Πρόκειται για τον άνθρωπο που πήρε την ιδέα των αδελφών ΜακΝτόναλντ, οι οποίοι καινοτόμησαν στον κλάδο της μαζικής εστίασης συνδυάζοντας την ταχύτητα με το χαμηλό κόστος, και την μετέτρεψε σε έναν παγκόσμιο κολοσσό· τη μεγαλύτερη αλυσίδα εστιατορίων γρήγορου φαγητού στον κόσμο.

Αναμφισβήτητα το υλικό της ιστορίας του μεσήλικα πωλητή παρασκευαστών μιλκσέικ από το Ιλινόι έχει τα εχέγγυα ώστε να δώσει τις πραγματικές διαστάσεις του αμερικανικού ονείρου. Ο ρυθμός της ταινίας συνεπαίρνει, πατώντας στα χνάρια της καλοκουρδισμένης μηχανής που «διευθύνουν» με μαεστρία οι ΜακΝτόναλντ (σε μια απολαυστική σκηνή, ένα κορτ χρησιμεύει ως κάτοψη της μελλοντικής κουζίνας, με τους εργαζομένους σε κάθε πόστο να εκτελούν νοητά τις εργασίες τους, στο πλαίσιο της εξάσκησης), ενώ ο εξαιρετικός Μάικλ Κίτον («Birdman», «Spotlight») με το θωπευτικό, πονηρό μειδίαμα, βρίσκει την ευκαιρία να λάμψει ξανά. Ο ηθοποιός βρίσκεται αδιαλείπτως στο πνεύμα του ρόλου, κάνοντας το ταξίδι ακόμα πιο διασκεδαστικό· σαν ένοχη απόλαυση. Ένοχη, διότι στα πιο επίμαχα κομμάτια της, η βιογραφία του ιδρυτή της McDonald’s Corporation μοιάζει με ταινία που κάλλιστα θα μπορούσε να είχε χρηματοδοτηθεί από την ίδια την εταιρεία.

Από την ταπεινή γέννηση του πρώτου εστιατορίου στο Σαν Μπερναρντίνο της Καλιφόρνια το 1940, μέχρι την ίδρυση της εταιρείας που θα θεμελίωνε τη μεγαλύτερη βιομηχανία ταχυφαγείων (1955), δύο εκ διαμέτρου αντίθετες κοσμοθεωρίες συγκρούονται. Η μία βασίζεται σε μια επαναστατική ιδέα, αλλά και στο ρητό «σεμνά και ταπεινά», όντας αμετακίνητη στην προάσπιση των ηθικών αξιών, ενώ διεγείρεται με ρομαντισμό από το αίσθημα καθήκοντος απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Την εκφράζουν -αρκετά τραβηγμένα είναι η αλήθεια- τα αδέλφια ΜακΝτόναλντ (οι Νικ Όφερμαν και Τζον Κάρολ Λιντς τούς υποδύονται με γλυκύτητα και φιλότιμο). Στον αντίποδα ο πλεονέκτης Κροκ, που είναι αποφασισμένος να πετύχει με κάθε τρόπο, κάτι που φαίνεται από την αρχή της άνισης συνεργασίας με τους προαναφερθέντες για την επέκταση της αλυσίδας. Για εκείνον, η αναγκαιότητα ταύτισης του νέου «προϊόντος» με το οικογενειακό κλίμα και τις εν γένει αμερικανικές αξίες (το προσιτό κόστος, η οικεία ατμόσφαιρα και η αποτελεσματική εξυπηρέτηση ανάγονται σε τρίπτυχο που εγκαινιάζει έναν νέο τόπο συνάθροισης) έγκειται αποκλειστικά στη στυγνή προώθησή του. Σε αυτό το πνεύμα, ο δαιμόνιος μαρκετίστας Κροκ προσαρμόζει τη δομή του ανθρώπινου δυναμικού των επιχειρήσεων και «μαγειρεύει» οικονομικά προσοδοφόρες αλλαγές, που όμως σκοντάφτουν πάνω στον οργανωτικό και άκαμπτο αδελφό Ντικ ΜακΝτόναλντ. Οι νομικές συμβουλές επιστρατεύονται για να διαδραματίσουν τον παράγοντα κλειδί στη λύση του γόρδιου δεσμού, με εξίσου εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Βέβαια, η τελική έκβαση της αναμέτρησης επιτάσσει την ανάπτυξη συλλογιστικής πάνω σε γενικότερο πλαίσιο, την οποία η ταινία δεν μπαίνει καν στη διαδικασία να επιχειρήσει. Αντ’ αυτού, προτιμά να μένει προσκολλημένη στον αμοραλιστή Κροκ, που συνεπαρμένος καθώς είναι από άπληστο όνειρό του, συνεχίζει να επιδίδεται σε παρασκηνιακές κινήσεις και υπόγειους επιχειρηματικούς ελιγμούς. Το σημαντικότερο συμβόλαιο που θα σπάσει, είναι αυτό της ανθρωπιάς, ή καλύτερα της όποιας ανθρωπιάς του έχει απομείνει.

Κριτική για το "The Founder"

Εστιάζοντας όμως στο δέντρο, ο σκηνοθέτης Τζον Λι Χάνκοκ χάνει το δάσος. Η μύηση των Αμερικανών, αλλά και της παγκόσμιας σφαίρας, στη μόδα του φαστ φουντ και ο συμβιβασμός με τα υποβαθμισμένα ποιοτικά κριτήρια (η απουσία αυθεντικών υλικών ισοδυναμεί με απουσία αυθεντικού φαγητού) στον βωμό της σύστασης μιας κερδοφόρας αλυσίδας ταχυφαγείων, σκιαγραφούν μια ζοφερή πραγματικότητα που καλά κρατεί μέχρι σήμερα. Μάταια όμως αναμένουμε τέτοιες επισημάνσεις, καθώς το «The Founder» («Ο Ιδρυτής Μιας Αυτοκρατορίας») δεν είναι πρόθυμο να πει τα πράγματα με το όνομά τους, κατονομάζοντας την κουλτούρα παχυσαρκίας που θεμελίωσε η νοοτροπία του Κροκ. Ξεφουρνίζει μονάχα κάποια μισόλογα που θυμίζουν υπόνοιες (καθιέρωση παραγωγής μίλκσεικ από σκόνη αντί για γάλα), τις οποίες βέβαια εν τέλει ανακαλεί (βλέπε τίτλους τέλους). Έτσι, αν και δεν παρουσιάζει τον Κροκ ως προσωπικότητα που μπορεί να κερδίσει τη συμπάθεια του θεατή, η ταινία τού κάνει μια μεγάλη χάρη. Αποσιωπά τη δυσώδη κληρονομιά του. Εκ των υστέρων έχει αποδειχθεί ότι η επικράτηση της εύκολης, «fast food» -και εις βάρος όλων- επιτυχίας ενάντια στη σεμνότερη, μα δύσκολη και σημαντικά πιο επίπονη οικονομικά οδό, ήταν μια συγκυρία που έκανε συστηματικά τον κόσμο μας χειρότερο. Αλλά το «The Founder» δεν μιλά ποτέ ανοιχτά για τις ολέθριες συνέπειες των εκπτώσεων στην ποιότητα του φαγητού και τις άσχημες εργασιακές συνθήκες για τις οποίες διατυπώθηκαν κατηγορίες δημοσίως και αμετακλήτως. Αποφεύγει, τέλος, να σχολιάσει τον θλιβερό αντίκτυπο που είχε στην κοινωνία το ασύδοτο μοντέλο που απογείωσε ο Κροκ, περίπτωση στην οποία το όνειρο μιας ιδιοτελούς περσόνας… έγινε σε βάθος χρόνου ο εφιάλτης των πολλών.

Είναι συναρπαστικό και συνάμα πικρά ειρωνικό το επιχειρηματικό ταξίδι του «Ιδρυτή Μιας Αυτοκρατορίας». Δεν συνοδεύεται όμως από την απαιτούμενη γενίκευση, ώστε να εξεταστεί το βλαβερό μιας νοοτροπίας που επιβάλλει ο θρίαμβος της αλαζονικής πλεονεξίας (όντας η βιογραφία ενός από τους κύριους εκφραστές της). Όλα αυτά στη χώρα που βασίστηκε στην παρερμηνευμένη λογική του αποφθέγματος «ο σκοπός (σ.σ. λέγε με κέρδος) αγιάζει τα μέσα». Κι αν ενδόμυχα οι συντελεστές της ταινίας είχαν τύψεις που δεν μίλησαν ανοιχτά για αυτό, ίσως θεώρησαν ότι με το να χαϊδεύουν συμπονετικά τους «καλούς» -και χαμένους- της ιστορίας ξόρκιζαν μια και καλή τις ευθύνες τους. Στην πραγματικότητα, απλώς ένιπταν τας χείρας τους, σιγοψιθυρίζοντας συμβιβαστικά ότι «έτσι είναι η ζωή»· ο πιο ραδιούργος κερδίζει εκείνον που πάει με τον σταυρό στο χέρι. Σαφώς, ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει ότι ο συγκεκριμένος συλλογισμός κρύβει μπόλικη δόση αλήθειας. Η ταινία, όμως, επιλέγοντας μεν να υιοθετήσει τη στάση αυτή, αλλά μην έχοντας διάθεση να ξετυλίξει ένα ευρύτερο σκεπτικό, δεν προσεγγίζει στο ελάχιστο το πραγματικό αποτύπωμα της ανέλιξης ενός από τους πιο σημαίνοντες επιχειρηματίες των ΗΠΑ.

Βαθμολογία: 2,5/5

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s