Κριτική για το «Neruda»

Από τον Νίκο Γαργαλάκο

Ο διάσημος Χιλιανός ποιητής Πάμπλο Νερούδα (Λουίς Νιέκο), είναι πια ένας κυνηγημένος. Το κομμουνιστικό κόμμα της Χιλής, στου οποίου τις τάξεις είχε προσχωρήσει και διατελέσει Γερουσιαστής, κηρύσσεται εκτός νόμου στα 1948, με τον ίδιο να αποτολμά -χωρίς επιτυχία- τη διαφυγή στο εξωτερικό. Ενώ ο καταζητούμενος φυγάς μένει κρυμμένος στην πόλη Βαλπαραΐσο, ο εντεταλμένος από την κυβέρνηση αστυνομικός επιθεωρητής Όσκαρ Πελουτσονάου (Γκαέλ Γκαρσία Μπερνάλ) ακολουθεί τα ίχνη του, αποτελώντας μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης για αυτόν.

Στο «Νερούδα», είναι δύσκολο να διακρίνεις ποιες πτυχές του χαρακτήρα του διώκτη είναι αληθινές και ποιες έχουν αποδοθεί από τον ίδιο τον ποιητή-διωκόμενο· (SPOILER ALERT) εν τέλει ο αστυνόμος φέρεται να είναι εξ ολοκλήρου αποκύημα της θηριώδους φαντασίας του καλλιτέχνη. Για τον καλλιτέχνη Νερούδα (τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1971) ο Όσκαρ συνιστά μια λογοτεχνική πρόκληση, αλλά και μέθοδο για να διογκωθεί η φήμη του, κάνοντάς την να ανταποκρίνεται στις ανά την Ευρώπη διαδόσεις που εξάρουν την ανδρεία του και κάνουν λόγο για μια ανελέητη καταδίωξη. Η αφοσίωση του αστυνόμου στον στόχο της σύλληψης του Νερούδα, τον καθιστά αναπόσπαστο κομμάτι του μύθου του. Πράγματι, η παρουσία του είναι η βασική προϋπόθεση ώστε να καταστεί ηρωική η έξοδος του ποιητή από τη Χιλή.

Στην πραγματικότητα, βέβαια, η ζωή του Νερούδα τόσο πριν όσο και μετά τη δίωξη ανταποκρίνεται αποκλειστικά στα μέτρα και τα σταθμά μιας κομμουνιστικής ελίτ, πολύ μακριά από τα βάσανα, την ταλαιπωρία και τους φόβους του απλού λαού. Από τον κοσμικό, γεμάτο ηδονές βίο, δεν μπορεί να διαφύγει ούτε όταν αναγκάζεται να ζει κυνηγημένος σε κρυψώνες. Υπό το πρίσμα της ταινίας, είναι εξαιρετικά αμφίβολο ακόμα και το αν η κυβέρνηση της Χιλής απέβλεπε πράγματι στη σύλληψή του, ή βολευόταν απλά στο να συντηρεί το παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι. Πάραυτα, η συγκυρία για την ανάδειξη του δημοφιλούς ποιητή σε σύμβολο του κομμουνιστικού αγώνα αποδεικνύεται πολύ δελεαστική για να αγνοηθεί. Έτσι, η αγωνιώδης συγκάλυψη τού είναι από το φαίνεσθαι και η αέναη μάχη μεταξύ των δύο γίνεται το φλογερό θέμα που εκτοπίζει με σθένος τις συμβάσεις μιας τυχόν κοινότυπης βιογραφίας.

Διασπώντας το κέλυφος μιας ναρκισσιστικής φύσης και συνάμα ερχόμενος σε θερμή περίπτυξη με το πνεύμα γραφής τού έντονα πολιτικοποιημένου καλλιτέχνη, ο σκηνοθέτης Πάμπλο Λαραΐν (υπογράφει φέτος την εξίσου αντισυμβατική βιογραφία «Jackie»), σε σενάριο Γκιγέρμο Καλντερόν, φτάνει σε έναν καλλιτεχνικό κολοφώνα. Και παρά αδυναμίες που κουβαλά, ο δικός του Νερούδα διαθέτει το σθένος ώστε να αντιτάσσεται, βλέποντας την απειλή του φασισμού να απλώνεται απειλητικά πάνω από τη χώρα του (η ταινία ρίχνει μια φευγαλέα ματιά -όλο νόημα- στον εκκολαπτόμενο μελλοντικό δικτάτορα της Χιλής, Αουγούστο Πινοσέτ) και την ευγένεια ψυχής ώστε να ανοίγει με ειλικρινή συμπόνια την αγκαλιά του στον απλό λαό και τους αδύναμους. Ο Λαραΐν, έχοντας την προθυμία να ξεδιπλώσει πλήρως τον χαρακτήρα, ξέρει ότι στο βάθος πρέπει να αντιμετωπίζει το κομμάτι αυτό με τρυφερότητα.

Κριτική για το "Neruda"

Ουσιαστικά έχουμε να κάνουμε με μια αναζωογονητικά καινοτόμο βιογραφική μυθιστορία, η οποία περισσότερο υιοθετεί το σουρεαλιστικό ύφος ενός εκ των κορυφαίων ποιητών του 20ού αιώνα, παρά στέκεται με σχολαστικότητα στην πιστή καταγραφή των γεγονότων της ζωής του. Ανάμεσα στα ξεθωριασμένα χρωμάτα (η παλέτα παραπέμπει αλλοτινές εποχές), τα παιχνίδια με τις σκιές και την αντανάκλαση του φωτός που πλημμυρίζει τις μεθυστικές, γεμάτες λυρικότητα εικόνες (καταπληκτική δουλειά από τον κινηματογραφιστή Σέρτζιο Άρμστρονγκ), ισορροπούν ο κομμουνιστικών πεποιθήσεων φυγάς και ο διώκτης του. Τα γεγονότα, λοιπόν, μπλέκονται με την ονειρική φαντασία, δημιουργώντας επί της οθόνης ποίηση που μένει χαραγμένη στο θυμικό, τόσο ανεξίτηλα όσο και η επιρροή που ασκεί -με τον τρόπο του- ο ένας ήρωας στον άλλο. Οι Λαραΐν και Καλντερόν είναι αξιέπαινοι, διότι ποιούν σπαρταριστούς ήρωες με ζωηρές ανησυχίες, εμμονές και απτές αδυναμίες, χωρίς να ενδίδουν σε εξωραϊστικές πρακτικές. Τραβούν, μάλιστα, άφοβα κάθε πέπλο προστασίας από την ιστορική καλλιτεχνική/πολιτική φιγούρα και τον πολέμιό της, αφήνοντάς τους έκθετους, υποχρεωμένους να συμφιλιωθούν με την κωμικοτραγική τους μοίρα. Κι αν ο πρώτος, με την αυτόφωτη λάμψη, το «θείο» ταλέντο και την προσωπικότητά του έχει κερδίσει την αθανασία στα ισχυρά συναισθήματα του λαού (η σκηνή όπου μια τρανσέξουαλ τραγουδίστρια εκμυστηρεύεται με ποιο τρόπο αγγίζει την ψυχή της ο ποιητής είναι χαρακτηριστική), ο αστυνόμος κινδυνεύει να εγκλωβιστεί στα ψιλά γράμματα μιας ιστορίας όπου είναι απλά ο δευτερεύων χαρακτήρας. Κάπως έτσι, μέσα στην ανωνυμία του, βαδίζει ολοταχώς προς τη σφαίρα της λήθης. Η υπογραφή οποιασδήποτε άλλης μοίρας… επαφίεται αποκλειστικά στα σχέδια του καθοδηγητή και διαμορφωτή του, Πάμπλο Νερούδα. Κάθε άλλο παρά μονοδιάστατοι, οι δύο χαρακτήρες συνδέονται πάντως από μια ανάγκη για δόξα που χειροτεχνεί η πομπώδης αυτοεικόνα τους.

Το «Νερούδα» είναι τελικά ένα ποίημα που απαγγέλλεται με πάθος. Ένα πολυσύνθετο ερωτικό ραβασάκι, εξαιρετικά αφιερωμένο στην 7η τέχνη και την πηγαία καλλιτεχνική δημιουργία, η οποία προκειμένου να πετύχει τους σκοπούς της ασελγεί σκανδαλιάρικα και ειρωνικά επάνω στη σοβαροφάνεια και την ακαμψία της Ιστορίας, καταφέρνοντας να γίνει ένα μαζί της. Στοχάζεται μια τεράστια καλλιτεχνική μορφή και τη διαπραγματεύεται με τους δικούς της όρους, τους νερουδιακούς. Αξίζει μια ειλικρινή ευκαιρία από όλους.

Βαθμολογία: 4,5/5

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s