All time classics: «Metropolis» (1927)

Από τον Νίκο Γαργαλάκο

Μπροστά από την εποχή του σε όλους τους τομείς και παρερμηνευμένο όσο λίγα, το αριστούργημα του Φριτς Λανγκ είναι ένα κινηματογραφικό ορόσημο που προκαλεί μέχρι σήμερα δέος για την αξιοθαύμαστη τεχνική του αρτιότητα, αλλά και ρίγος συγκίνησης για τις ευαισθησίες του. Μόλις το 2008, η ανεύρεση υλικού που θεωρείτο οριστικά χαμένο (από τα αρχεία μουσείου του Μπουένος Άιρες) οδήγησε, ύστερα από σχολαστική επεξεργασία, στην αποκατεστημένη κόπια που επιτρέπει την απόλαυση της ταινίας σε όλο το αφηγηματικό και οπτικό της μεγαλείο.

Μια δυστοπία βγαλμένη από τους χειρότερους «καπιταλιστικούς» εφιάλτες της βιομηχανικής επανάστασης, η πόλη απαρτίζεται από την εργατική τάξη, η οποία επιβιώνει υπό άθλιες συνθήκες στα ανήλιαγα κατώτερα επίπεδα, και την αριστοκρατική ελίτ, που απολαμβάνει ζωή χαρισάμενη, ενίοτε βουτηγμένη στην ασωτία. Ο «εξουσιαστής», Γιόχαν Φρέντερσεν, είναι ο κύριος υπαίτιος του χάσματος, όμως ο αγαθός γιος του, Φρέντερ, στέκεται η αφορμή προκειμένου να αλλάξουν οι ισορροπίες. Κομβικής σημασίας είναι η συνάντηση και ο έρωτας του τελευταίου για τη Μαρία, κορασίδα η οποία κηρύττει στις κατακόμβες της πολης.

all-time-classics-metropolis-1927-2Είναι δύσκολο να απαριθμηθούν καινοτομίες της «Μητρόπολις» που όχι μόνο καθόρισαν το είδος, αλλά συνεχίζουν να αποτελούν σημείο αναφοράς για την επιστημονική φαντασία του 21ου αιώνα. Ξεπηδώντας μέσα από τις στάχτες του γερμανικού εξπρεσιονισμού, ο οποίος της άφησε προίκα αρκετά από τα θέματά του, η ταινία ουσιαστικά εγκαινίασε την έννοια της «υπερπαραγωγής» στον κινηματογράφο. Επιπλέον, επιστράτευσε φουτουριστικά σκηνικά και ρομποτικές κατασκευές που αναμφίβολα ενέπνευσαν το sci-fi στα καλύτερά του (Blade Runner, Star Wars, Matrix κ.ά.). Όσο για τις άριστες συνθέσεις κλασικής ορχήστρας του Γκότφριντ Χούπερτς, είτε ντύνουν τους μανιώδεις ρυθμούς των πελώριων μηχανών είτε εξάρουν την επιβλητικότητα της λαμπερής, αλλά σχεδόν ασφυκτικής Μητρόπολης στην επιφάνεια, παραμένουν αναπόσπαστο κομμάτι του έργου. Στο μοτίβο τους, ο Φριτς Λανγκ σχεδιάζει μια αέναη χορογραφία με πρωταγωνιστές τον άνθρωπο και τη μηχανή, ομογενοποιώντας τους και παρουσιάζοντας τον πρώτο ως εξάρτημα της δεύτερης. Όντας ο κύριος υπαίτιος για την ιδιοφυή ματιά στα πλάνα και τη βέλτιστη αξιοποίηση του χώρου, ο Αυστριακός σκηνοθέτης αποτελεί το Α και το Ω σε ό,τι αφορά το τελικό ερέθισμα, αλλά και το συναισθηματικό εκτόπισμα της ταινίας.

Υποδυόμενη τη Μαρία, η πρωτοεμφανιζόμενη Μπριγκίτε Χελμ πραγματοποιεί ένα από τα εντυπωσιακότερα ντεμπούτα στην ιστορία της 7ης τέχνης. Σε διπλό ρόλο, ενσαρκώνει με τρομακτική πειστικότητα την ενάρετη κορασίδα και το ακριβές -εμφανισιακά- ρομποτικό αντίγραφό της, ένα μοιραίο όσο και αδίστακτο θηλυκό που ως δάκτυλος του κακού σκοπεύει να παραπλανήσει την εργατική τάξη. Υψηλές πτήσεις και από τον Γκούσταβ Φρέλιχ, που στον ρόλο του κεντρικού ήρωα της ταινίας διαθέτει τις κατάλληλες δόσεις εξπρεσιονιστικής πλαστικότητας.

Μια ιστορική λεπτομέρεια που συχνά στέκεται αφορμή ώστε να προσαφθούν κατηγορίες στην ταινία, είναι η ενθουσιώδης αποδοχή που γνώρισε αυτή από στελέχη του ναζιστικού κόμματος, όπως ο Γιόζεφ Γκαίμπελς, αλλά και το γεγονός ότι η ίδια η σεναριογράφος, Τέα φον Χάρμπου, προσχώρησε αργότερα στον ναζισμό (ο Λανγκ, αντιθέτως, αποστρεφόταν τη ναζιστική ιδεολογία και για αυτό τον λόγο αναγκάστηκε να διαφύγει στην Αμερική). Φυσικά, πρόκειται για αβάσιμη κριτική. Το μόνο που ίσως αποδεικνύεται, είναι ότι ακόμα και ένα τόσο σαφές μήνυμα ενότητας και αλληλοκατανόησης (βλ. αποτρεπτικό παράδειγμα «Βαβέλ») θα μπορούσε να διαστρεβλωθεί. Τίποτα δεν θα πρέπει να λαμβάνεται τοις μετρητοίς σε μια εξωπραγματική πολιτεία (δεν υπάρχει υποψία αστυνόμευσης), η οποία είναι δομημένη καταλλήλως ώστε οι συμβολισμοί να αποκτούν τη σπουδαιότητα που τους πρέπει. Εν κατακλείδι, όσα χρόνια κι αν περάσουν, ουδείς μπορεί να αλλάξει το ένα και μοναδικό δεδομένο: Το Metropolis είναι μια βουβή ταινία που μιλά στην ψυχή του θεατή και έχει τη δύναμη να τον καθορίσει, όπως ακριβώς η καρδιά· ο περίφημος διαμεσολαβητής ανάμεσα στα χέρια και το μυαλό.

Βαθμολογία: 5/5

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s