All time classics: «The Last Emperor» (1987)

Από τον Νίκο Γαργαλάκο

Η ιστορία του τελευταίου αυτοκράτορα της Κίνας δεν είναι κοινότοπη. Από τα 2 του έτη, ο Που Γι λατρευόταν ως «επίγειος» θεός στην Απαγορευμένη Πόλη, την αυτοκρατορική κατοικία που τον κρατούσε καλά βουτηγμένο στις ψευδαισθήσεις. Όμως, στην καρδιά μιας άκρως μεταβατικής περιόδου για τη χώρα του, η επιρροή του αυτοκράτορα ήταν ούτως ή άλλως περιορισμένη εντός των τειχών των ανακτόρων, με την ημέρα της οριστικής εκδίωξης από τον θρόνο να έρχεται ως φυσιολογική εξέλιξη των πραγμάτων. Ο ίδιος, βέβαια, δεν μπόρεσε ποτέ να συμβιβαστεί με αυτήν. Η επαναφορά του στην εξουσία κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αυτή τη φορά στο τιμόνι της επονομαζόμενης κυβέρνησης ανδρείκελων του –υποτελούς στην Ιαπωνία– κράτους Μαντσούκο, τον οδηγεί τελικά στη φυλακή, βαφτίζοντάς τον εθνικό προδότη.

Μια ιστορική φιγούρα εγκλωβισμένη σε ψεύτικους θεσμούς, χωρίς πραγματική δύναμη στα χέρια της, που τα απανωτά «χαστούκια» της ίδιας της ιστορίας εξώθησαν μέχρι και στην ανωνυμία, επί ημερών κομμουνισμού. Ο Μπερνάρντο Μπερτολούτσι ανέλαβε να της δώσει κινηματογραφική «πνοή», και δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί ότι το διαμάντι που παρέδωσε εν έτει 1987 (ελλ. τίτλος: «Ο Τελευταίος Αυτοκράτορας») διατηρεί τη λάμψη του μέχρι και σήμερα, χαρίζοντας στην έβδομη τέχνη ένα έργο που φλερτάρει με την τελειότητα. Ιστορικά ακριβής σε γενικές γραμμές, μα και τόσο υποβλητική που η μεγάλη διάρκειά της λειτουργεί συντριπτικά υπέρ της, η ταινία προκαλεί πλημμύρα συναισθημάτων τα οποία πηγάζουν ενίοτε από τον τραγικό κεντρικό ήρωα και άλλοτε από την εκπληκτικής ωραιότητας φωτογραφία του Βιτόριο Στοράρο.

All time classics: "The Last Emperor" (1987)Στο προσκήνιο βρίσκεται η ζωή ενός ανθρώπου που η τραγική του μοίρα καταδίκασε σε ρόλο μαριονέτας, ενός θύματος των περιστάσεων που σε πείσμα της επίκτητης ανάγκης του να διατηρεί τα σκήπτρα και να αφήσει ανεξίτηλο το σημάδι του, έγινε πιόνι στις πολιτικές επιδιώξεις και σκοπιμότητες άλλων. Στο βάθος, ακόμα και όντας γαλουχημένος στο αυτοκρατορικό περιβάλλον, ο Που Γι εμφανίζει όλα τα συμπτώματα ενός κοινού θνητού, με την παιδική αθωότητα και τις εφηβικές εκρήξεις να κάνουν εγκαίρως την εμφάνισή τους, και όλα μαζί να σκιαγραφούν το προφίλ ενός νέου ανθρώπου που καταπιέζεται από την απουσία κανονικότητας. Αυτό ακριβώς επιθυμεί να θίξει ο Ιταλός σκηνοθέτης, και το καταφέρνει με έναν τόσο γλαφυρό και συνάμα εμφατικό τρόπο. Οι μικρές επαναστάσεις και η θέληση για έναρξη μεταρρυθμιστικού έργου πυροδοτούνται από την τριβή με τον παιδαγωγό και σύμβουλο του αυτοκράτορα, Ρέτζιναλντ Τζόνσον (μια ακόμη στιβαρή ερμηνεία από τον θρυλικό Πήτερ Ο’ Τουλ) και εξυπηρετούν στο να υπερτονίσουν το δράμα του Που Γι να μένει εγκλωβισμένος πίσω από τείχη, ακόμη και όταν αυτά της Απαγορευμένης Πόλης πέφτουν. Η εξουσία του δεν θα έχει ποτέ ουσιαστική ισχύ.

Το πολυδάπανο της παραγωγής όχι μόνο δεν αποπροσανατολίζει, αλλά δίνει στον Μπερτολούτσι το έναυσμα ώστε να γυρίσει μια ταινία που λίγες μπορούν να συναγωνιστούν σε καλαισθησία, διατηρώντας συνάμα λεπτές ισορροπίες που θα ήταν εύκολο να απολεσθούν. Η λεπτομερέστατη απεικόνιση του φόντου για τον κάθε σταθμό στη ζωής του Που Γι εντάσσει τον θεατή στην ατμόσφαιρα, και είναι βέβαιο ότι ο τελευταίος θα νιώσει στο πετσί του την φιλοδοξία, τα αγωνιώδη συναισθήματα, τη συντριβή και εν τέλει την κάθαρση του κεντρικού ήρωα στα 163 λεπτά ενός έπους που ισοδυναμεί με απαύγασμα ολόκληρης ζωής. Η ευφυέστατη αντιπαραβολή των ημερών στον αυτοκρατορικό θρόνο με την περίοδο έκτισης της ποινής του στην κομμουνιστική φυλακή, αλλά και η σποραδική παρείσφρηση του ενδιάμεσου διαστήματος, φέρνουν αντίκρυ σοκαριστικά διαφορετικούς κόσμους, συμπληρώνουν ιδανικά το παζλ που συντελεί στην περαιτέρω κατανόηση του έκπτωτου αυτοκράτορα, και πάνω απ’ όλα προκαλούν αίσθημα οίκτου για έναν άνθρωπο που ήταν πάντα περιτριγυρισμένος από δεσμά, νοητά και μη. Ο Μπερτολούτσι ζουμάρει πίσω από τα στάδια της ζωής του Που Γι, εκεί όπου κρύβεται το κλείσιμο ενός παρόμοιου, πάντα, κύκλου (σ.σ. καθοριστικής σημασίας η ερμηνεία του Τζον Λόουν στον πρωταγωνιστικό ρόλο, καθώς πιστοποιεί την ψυχική δοκιμασία της δυστυχούς ύπαρξης). Παράλληλα, ο Ιταλός δημιουργός δράττεται της ευκαιρίας να διασπείρει τον προβληματισμό του για τα διαφορετικά καθεστωτικά μοντέλα που εντάσσονται κάτω από τη σκέπη της ιστορίας, δίχως να ωραιοποιεί καταστάσεις.

Βαθμολογία: 4,5/5

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s