Ανασκόπηση: «12 Years a Slave» (2013)

Από τον Νίκο Γαργαλάκο

Το «12 Years a Slave» («12 χρόνια σκλάβος») είναι η ιστορική-δραματική ταινία που το 2014 θριάμβευσε στην τελετή απονομής των 86ων Βραβείων Όσκαρ, αποσπώντας το χρυσό αγαλματίδιο καλύτερης ταινίας. Πρόκειται για μια διασκευή της αυτοβιογραφίας «Twelve Years a Slave» του Σόλομον Νόρθαπ, ενός ελεύθερου αφροαμερικανού άνδρα που το 1841 έπεσε θύμα απαγωγής κυκλώματος δουλεμπορίου, για να καταλήξει σκλάβος σε φυτείες στη Λουιζιάνα.

Όπως στο ντεμπούτο «Hunger», ο σκηνοθέτης Στηβ ΜακΚουήν δεν ξεφεύγει από το τρίπτυχο βία-πόνος-εξαθλίωση (σ.σ. σωματική και ψυχική). Αναμενόμενα, η συντριπτική πλειοψηφία των χαρακτήρων παρουσιάζεται με απόλυτο τρόπο. Η απύθμενη, σχεδόν έμφυτη φαυλότητα είναι αποκλειστικό «προνόμιο» της λευκής φυλής, αφού ακόμα και οι ελάχιστοι αμφιλεγόμενοι χαρακτήρες καταλήγουν τελικά να στοιβάζονται με εμφατικό τρόπο στο ίδιο «τσουβάλι». Σε αυτούς αντιπαραβάλλονται οι μαύροι σκλάβοι, που ως αμνοί δέχονται παθητικά τη μοίρα τους. Η σχεδόν εμμονική εστίαση στην αλληλεπίδρασή των ανωτέρω, μοιάζει να εξυπηρετεί μόνο την όξυνση των εντυπώσεων. Είναι όμως κινηματογραφικά εποικοδομητική για τον –θα θέλαμε να πιστεύουμε διαβασμένο– θεατή του 21ου αιώνα; Κρίνοντας από το γεγονός ότι τα 12 χρόνια σκλαβιάς κυλούν με πολύ προβλέψιμο τρόπο, ανακυκλώνοντας καταστάσεις που περισσότερο παραπέμπουν σε μια ντοκιμαντερίστικη, αλλά συνάμα ποιητικά δοσμένη καταγραφή των τότε γεγονότων, η απάντηση είναι ναι και… όχι! Θέματα που θα μπορούσαν να προσδώσουν μεγαλύτερο βάθος στην ιστορία, αλλά και να προκαλέσουν ταύτιση με τους χαρακτήρες, όπως αυτό της εκδίκησης, και ενδεχομένως θα αποτύπωναν με μεγαλύτερη σαφήνεια τον πραγματικό αντίκτυπο στον δαιδαλώδη ψυχισμό των τυραννισμένων σκλάβων, απουσιάζουν επιμελώς. Παράλληλα, η μη παρέκκλιση από τα θλιβερά γεγονότα και την αποτύπωση της σκληρής καθημερινότητας στην φυτεία, σε συνδυασμό με την υπερέκθεση στην ωμή βία των βασανιστηρίων (σ.σ. οι γραφικές εικόνες είναι αμείλικτες και δεν χαϊδεύουν ώτα), δημιουργούν ένα επαναλαμβανόμενο σκηνικό με το οποίο μοιραία επέρχεται η εξοικείωση.

Ανασκόπηση: "12 Years a Slave" (2013)Παρ’ όλη τη σκοπιμότητα που σαφέστατα ενέχουν τέτοια εγχειρήματα, κάτι που άλλωστε φανέρωσε η απήχηση της οποίας έτυχε το συγκεκριμένο, η ταινία καταφέρνει να παραμένει σημαντική, ιδιαίτερα όταν φέρνει με τεχνική αρτιότητα στο κινηματογραφικό πανί μια από τις πιο μελανές σελίδες στην ιστορία του αμερικανικού έθνους. Ως προς τη γενικότερη εικόνα, το μεγαλύτερο επίτευγμα του «12 Years a Slave» είναι ο δίχως ημίμετρα ρεαλιστικός τρόπος με τον οποίο μας παρουσιάζονται οι συνθήκες κάτω από τις οποίες βιώθηκε μια αξιομνημόνευτα τραυματική εμπειρία από τα αφροαμερικανικά φύλα, υπογράφοντας με αίμα ένα ακόμη έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, εμποτισμένος με την απαράμιλλη τεχνική πληρότητα της παραγωγής, τον ταιριαστό με το νατουραλιστικό στυλ αργό ρυθμό και το πένθιμο ύφος, που πλαισιωμένα από ατμοσφαιρικές μελωδίες του κάματου, ξαναζωντανεύουν με αξιοσημείωτη ακρίβεια την εποχή. Ο εικαστικός ΜακΚουήν χρησιμοποιεί συνταγές του παρελθόντος, αλλά αυτή τη φορά επανέρχεται σοφότερος, τόσο ώστε κανένα πλάνο να μην φαντάζει περιττό, ενώ συνολικά το έργο του διακρίνεται από συνεκτικότητα και είναι συμπαγές. Ξεχωριστή αναφορά θα πρέπει να γίνει, επίσης, και στο το μήνυμα το οποίο περνάει, το οποίο παραμένει επίκαιρο σε έναν κόσμο με πολυποίκιλες μορφές σύγχρονης δουλείας και ρατσισμό σε έξαρση. Στον βωμό των προαναφερθέντων, η αδύναμη κι επαναλαμβανόμενη –με μαθηματική ακρίβεια– πλοκή, με αποκορύφωμα τη λύση που δίνεται από τον από μηχανής «λευκό» θεό (σ.σ. ο Μπραντ Πιτ εμφανίζεται στον ρόλο κλειδί, αλλά η ουσιαστική του συμβολή έρχεται από το πόστο του παραγωγού, όπου πραγματικά μπορούμε να μιλήσουμε για έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της ταινίας), αλλά και ορισμένες «αγκυλώσεις» όσον αφορά τη διαχείριση των βασικών χαρακτήρων, είναι το τίμημα που πληρώνει η ταινία· φυσικό επακόλουθο των προτεραιοτήτων που θέτει η ίδια.

Στα της ηθοποιίας, οι ερμηνείες των Τσιούετελ Έτζιοφορ, Λουπίτα Νιόνγκο και Μάικλ Φασμπέντερ είναι υποβλητικές. Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχουν –μόνο σκοτεινές– πτυχές του ιδιοκτήτη σκλάβων Έντγουιν Επς, που, διά χειρός Φασμπέντερ και υπό την καθοδήγηση του ΜακΚουήν, παρουσιάζουν εξέχον ενδιαφέρον. Στα άλλοθι από τα οποία γραπώνεται εναγωνίως ο τελευταίος προκειμένου να δικαιολογήσει τις αποτρόπαιες πράξεις του, οι θρησκευτικές αναφορές προκαλούν, αν μη τι άλλο, αμηχανία…

Βαθμολογία: 3/5

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s